Այսօր մեզ համար ցանկացած զինվորի ու քաղաքացու վաղաժամ մահն ընկալում ենք որպես հարազատի կորուստ, սգում ենք յուրաքանչյուրի համար։ Եկեք փորձենք հասկանալ, թե ինչ փուլերով ենք անցնում կորստի և վշտի ժամանակ։
Չնայած, որ տարբեր հոգեբաններ տարբեր փուլերով են նկարագում կորստի (ինչպես մարդկանց, այնպես էլ ցանկացած այլ երևույթի կորուստը) ընկալումը, կարծում եմ պետք է հիշենք, որ յուրաքանչյուր մարդ տարբեր կերպով է անցնում այդ փուլերով և պարտադիր չէ, որ պահպանի այդ փուլերի հաջորդականությունը։ Գուցե լինեն մարդիկ ովքեր որոշ փուլերը բաց թողեն, շրջանցեն, իսկ որոշների մոտ կրկնվեն փուլերը, գուցե մեկի մոտ մի փուլը երկար տևի, մյուսը՝ կարճ, իսկ մեկ ուրիշն էլ անսպասելի կերպով արձագանքի կորստին։
Վիշտը բարդ գործընթաց է, և այս փուլերը կարող ենք ընկալել որպես ուղեցույց, ոչ թե որպես պարտադիր հաջորդականություն։ Այդ փուլերն են՝ հերքում, ցասում, մեղքի զգացում, հուսալքում, ընդունում։
ՀԵՐՔՈՒՄ, ԺԽՏՈՒՄ
Ըստ Էլիզաբեթ Քուբլեր Ռոսսի տեսության, առաջին փուլը ժխտումն է, երբ մարդ չի ընդունում իրականությունը, չի ընդունում սիրելի, հարազատ մարդու մահվան լուրը։ Այս կերպով մարդ կարծես փուձում է իրեն պաշտպանել իրականությունից, ցավից ու անդառնալի կորստից, փորձում է դանդաղեցնել իրավիճակի ընկալումը։
ՑԱՍՈՒՄ
Այս փուլում ժխտողականությունը քիչ-քիչ անցնում է և սկսում է բարկությունը։ Վշտացողը սկսում է արտահայտել առաջին փուլում զսպած ապրումները։ Ոմանց մոտ կարող է ագրեսիայով արտահայտվել։ Ոմանց մոտ սկսում են մտքում պտտվել հարցեր, որոնք կարող են մնալ անպատասխան, օրինակ՝ <<ինչու՞ հենց նա մահացավ>>, <<ինչ անարդար է կյանքը>>, <<ախր դեռ կյանքը չէր վայելել>> և այլն։ Սգացողը կարող է հրաժարվել օգնել ցանկացողների աջակցությունից, սկսում է մեղավորների փնտրել:
ՄԵՂՔԻ ԶԳԱՑՈՒՄ
Այս փուլում սգացողը սկսում է սակարկել, մտածել, որ ինքը կարող էր որևէ բան փոխել, <<եթե այսպես կամ այնպես լիներ կամ անեի>> տարբերակներ մտածել, խոստումներ մտածել, որ <<եթե գտնեն, ապա այլևս նրա հետ չեմ վիճի>>։ Այնքան վատ զգացի, երբ կարդացի ամուսնուն կորցրած երիտասարդ կնոջ խոսքերը․ <<եթե շատ աղոթեի, գուցե չմահանայիր>>, <<ավելի շատ պետք է աղոթեի>>։ Այս կինն ինքն իրեն էր մեղադրում, երբ նա բացարձակապես կապ չուներ թշնամու ձեռքից ընկած ամուսնու մահվան հետ։
ՀՈՒՍԱԼՔՈՒՄ
Չնայած, որ նախորդ փուլերում սգացողը ընկճված է, այս փուլում ընկճվածությունը կարող է խորանալ, նա ավելի զգայուն է դառնում, ամեն մի պահը, գործողությունը կարող է բերել հիշողություններ, որոնք կարող են ակտիվացնել մի շարք ապրումներ, և այս ընթացքում անխուսափելի են տխրությունը, լացը, անօգնականության զգացումը, կյանքը շարունակելու իմաստի կորուստը, մեկուսացումը, քնի ու ախորժակի բացակայությունը։
ԸՆԴՈՒՆՈՒՄ
Այս փուլում վշտացողը ոչ թե այլևս չի սգում կորուստի համար, այլ պարզապես ընդունում է իրականությունը, հասկանում է, որ հարազատն այլև չկա, հասկանում է, որ չի կարող փոխել իրականությունը, որոշ օրերին ուրախ է լինում, երբեմն՝ տխուր, սակայն ուրախ օրերը սկսում են գերակշռել և մարդը կարողանում է կյանքը շարունակելու համար վերագտնել ուժերը, հետաքրքրությունները։ Մարդ սկսում է անցյալում սիրելիի հետ դրական պահերը հիշել ու գնահատել այն տարիներն ու պահերը, որոնք վայելել է նրա հետ։
Սգալիս պետք չէ զսպել սեփական ապրումները և չի կարելի է վշտացողին այս փուլերն ինքնուրույն չանցած փորձել հուսադրել ու վառ գույներով ապագան ներկայացնել, նա դեռ պատրաստ չի լինի առաջ գնալ, նրա համար ամեն մի դրական պլանը կարող է դավաճանություն թվալ սիրելիի հանդեպ։ Պետք է հիշենք, որ ամեն ոք յուրովի ու անսպասելի ձևով է կարող անցնել այս փուլերով և շտապեցնելը միայն կխանգարի բնականոն ընթացքին։
Հիմա մենք բոլորս այս փուլերով ենք անցնում, մեկի մոտ իրականությունը չընդունելու փուլն է դեռ, մյուսի մոտ՝ մեղավորներ փնտրելու, մեկի մոտ ինքն իրեն մեղադրելու փուլն է, որ կարող էր ավելին անել, մեկ ուրիշն էլ արդեն ընդունել է իրողությունը, որ պատերազմի մեջ ենք և հասկացել է, որ մեղադրանքները, խուճապը ոչ մի օգուտ չեն տա, պետք է համախմբվել և գործել։ Պետք է բոլորս համբերությամբ զինվենք թե՛ ինքներս մեր հանդեպ, թե՛ մեզ շրջապատող մարդկանց հանդեպ։
Բոլորիս մաղթում եմ համբերություն, շուտափույթ հաղթանակ և զինծառայողներին էլ բարի վերադարձ իրենց բնականոն կյանքին։
Comments
Post a Comment