the art of raising kids _ երեխաներ մեծացնելու արվեստը

Ի՞նչ գիտենք Դիսլեքսիայի, դիսգրաֆիայի, դիսկալկուլիայի մասին։ Լսել ե՞ք արդյոք այդ տերմինների մասին։  Այս անգամ որոշեցի անդրադառնալ մի երևույթի, որն առկա է մոլորակի բնակչության մոտ 20%-ի մոտ, այսինքն` 5 հոգուց 1-ի մոտ այն առկա է։ Խոսքը գնում է Դիսլեքսիայի մասին։ Արդեն չեմ հիշում՝ երբ լսեցի ու հետաքրքրվեցի Դիսլեքսիայի մասին, բայց լավ հիշում եմ, թե ինչ զգացի այդ պահին ու հասկացա, թե ինչպես էին զգում իրենց մեր դասարանի որոշ երեխաներ, ովքեր ամեն օր բախվում էին դրա հետ կապված խնդիրներին ու դրա մասին գաղափար չունեցող մեծահասակների ու հասակակիցների քննադատություններին։ Ի՞նչ է Դիսլեքսիան։ Նախ մի քանի բառով նշեմ դիսկալկուլիայի ու դիսգրաֆիայի մասին, հետո անցնեմ դիսլեքսիային։ Դիսկալկուլիա - մաթեմատիկական գործողություններ կատարելու դժվարություն Դիսգրաֆիա - գրավոր խոսքի խանգարումներ և դժվարություններ Դիսլեքսիա -  կարդալու հետ կապված բարդություններ, ընթերցելու կարողության խանգարում։ Սովորաբար այն կարող է բացահայտվել նախադպրոցական հասակում, ինչպես նաև դպրոց սկսելու ժամա...

Երբևէ մտածել ե՞ք կյանքի էտապների, տարբեր սերունդների փոխհարաբերությունների մասին։ Ինձ միշտ հետաքրքրել է, թե մեծերն ինչո՞ւ հաճախ չեն հասկանում երիտասարդներին, չէ՞ որ նրանք էլ են եղել այդ տարիքում, պետք է որ հիշեն իրենց ու ընբռնումով մոտենան։ Երևի թե Հայրեր և որդիներ թեման միշտ արդիական կլինի։ Շատ մշակույթներում փորձել են սահմանել կյանքի փուլերը և տալ դրանց նկարագրությունները։ Այս անգամ անդրադառնում եմ այս թեմային ու ուզում եմ` մի քիչ շեղվենք մեր առօրյա վիրուսային թեմաներից ու ուսումնասիրենք մեր կյանքի էտապներն ու ավելի գիտակցված կերպով ապրենք։ Ի դեպ, ոմանք կյանքի փուլերն անցնում են շատ սահուն և բնական ձևով, ոմանք էլ երկար մնում են որևէ փուլում և հասնում են վերջին փուլին՝ բաց թողնելով շատ կարևոր միջանկյալ փուլերը։ Որո՞նք են կյանքի 4 փուլերը։  1-ին փուլ։ Կրկնօրինակում Առաջին փուլում նոր ծնված երեխան բնական կարիքները հոգալուց բացի ոչինչ չի կարողանում անել։ Մենք այս փուլում զրոյից սովորում ենք անել ամեն ինչ․ հաղորդակցվել մեզ շրջապատող մարդկանց հետ, ուտել, քայլել, ...

Ես հաճույքով եմ թանգարաններ (արվեստի, պատմության, տուն-թանգարան, գիտության, բնության, հնագիտական և այլն) գնում ու այդ իմ նախասիրությունը գալիս է դեռ փոքր տարիքից։ Փորձում եմ այդ հետաքրքրությունը նաև սերմանել երեխաներիս մեջ։ Եթե մենք մի նոր քաղաք են այցելում, ապա զվարճալի վայրերից բացի անպայման փնտրում եմ թանգարաններ, որոնք կկարողանանք գնալ միասին և հաճախ վերադառնում ենք այն թանգարանները, որոնք դուր են եկել կամ չենք հասցրել ուսումնասիրել ամբողջությամբ։ Նկատել եմ, որ որոշ ծնողներ, ովքեր սիրում են գնալ թանգարան, խուսափում են այն այցելել երեխաների հետ՝ ասելով որ երեխաներին հետաքրքիր չէ կամ խելոք չեն պահում իրենց այնտեղ։ Եվ իրոք, ոչ բոլորի համար կարող է թանգարան գնալը հետաքրքիր ժամանցի վայր լինել կամ եթե չեն սիրում թանգարան գնալ կամ երեխային տանել՝ չի նշանակում, որ մի բան սխալ են անում։ Սակայն եթե արվեստի և մշակույթի հետ կապը ձեր արժեհամակարգի մի մասն է կազմում և ուզում եք երեխաներին վարակել ձեր հետաքրքրություններով, պարզապես չգիտեք երբ սկսել և ինչպես այդ այցը սահուն կազմակերպել, ...

Դասերի վերսկսման նախաշեմին որոշեցի կիսվել դասապատրաստման և տնային աշխատանքների վերաբերյալ իմ մտորումներով, կարծիքով, առաջարկել որոշ քայլեր, որոնք հնարավոր է օգնեն դասապատրաստման գործընթացը դարձնել ավելի սահուն և հաճելի։  Տնային աշխատանքի արդյունավետությունը Նկատե՞լ եք, թե տնային աշխատանքի վերաբերյալ կարծիքները որքան տարաբնույթ են։ Ինձ հանդիպած մանկավարժների մեծամասնությունը բարձր է գնահատում ծնողի ներգրավվածությունը դասապատրաստման ընթացքում, քանի որ երբ ծնողը տեղյակ է երեխայի դասերից, նրա ներգրավվածությունն օգնում է երեխային ավելի պատասխանատվությամբ վերաբերվել դասերին և տնային աշխատանքին։  Մի շարք հոգեբաններ  (օր․` Միխայիլ Լաբկովսկին)  պնդում են, որ ծնողը չպետք է միջամտի երեխայի դասապատրաստման գործընթացին։  Դասապատրաստումն ա ռանց ծնողի հսկողության  երեխային հնարավորություն է տալիս լինել ինքնուրույն, հասկանալ իր պատասխանատվությունը և գիտակցել իր արածի կամ չարածի հետևանքները։ Դպրոցը երեխային պարզապես գիտելիք տալու վայր չէ, այն պատրաստում է երեխային ի...

Մինչ այս գրառումը կարդալն առաջարկում եմ մի պահ հիշել ձեզ հայտնի հայ տղամարդ գրողների անունները։ Վստահ եմ առնվազն 10 գրողի անուն հիշեցիք։ Իսկ հիմա փորձեք հիշել հայ կին գրողների անունները։ Քանի՞ կին գրողի անուն հիշեցիք։ Հայ գրականության դպրոցական ծրագրում չեմ հիշում հայ կին գրողների վերաբերյալ դասերի մասին, միայն Սիլվա Կապուտիկյանին։ Մեր դասագրքերում ներկայացված էին հայ տղամարդ գրողները և նրանց ստեղծագործությունները։ Դասարանի պատին փակցված էին տղամարդ գրողների նկարները։ Ես շատ հպարտ եմ, որ մենք նման գեղեցիկ գրականություն ունենք, բայց ցավոք դասագրքերում ամբողջ պատկերը ներկայացված չէր։  Այնպես չէ, որ չունեինք կին գրողներ, ու դրա համար ներառված չէին։ Ներկայացված չէին 19-20-րդ դարերի ականավոր կին գրողները, ովքեր միշտ կարևոր գործ են կատարել հայկական մշակույթի պահպանման և մարդու իրավունքների պաշտպանության, ազգապահպանման գործում։ Օրինակ բերեմ ոմանց անունները՝ Սրբուհի  Տյուսաբ (Վահանյան 1840–1901 թթ.) Սիպիլ (Զապել Ասատուր, Զապել Խանջյան 1863–1934 թթ.) Շուշանիկ...

Երեխայի խնամքի, դաստիարակության վերաբերյալ բազում գրքեր, տարբեր մշակույթների, հեղինակների ու տարբեր լեզուներով գրականություն կարելի է գտնել։ Ընթերցածս ամեն գրքից, հոդվածից և կարծիքից մի կարևոր բան հասկացա` չկա անթերի դաստիարակության, կատարյալ ծնող լինելու բանաձև. չկա կատարյալ ծնող։ Ոչ ոք չի խոստանում, որ երեխա խնամելը հեշտ է լինելու։ Ամեն ոք, հենվելով իր արժեհամակարգի վրա, ինքն է որոշում, թե որն է իր ու իր ընտանիքի համար երեխային մեծացնելու և խնամելու լավագույն մոտեցումը։ Դաստիարակության համար պետք չէ մոգոնել արհեստական լուծումներ և մեթոդներ։ Երեխաները նայում, լսում, զգում և ընդօրինակում են իրենց շրջապատող մարդկանց։ Պարզապես պետք է ապրել այնպես, որ երեխաները, մեծահասակներին հետևելով, այնպիսի սովորություններ ձեռք չբերեն, որոնցից հետագայում դժվար կլինի ազատվել։ Ամպագոռգոռ հրահանգների, քննադատությունների տարափը չպետք է տեղա երեխաների գլխին։ Անկախ տարիքից՝ ցանկացած դիտողություն պետք է ուղեկցվի պարզ և խոսքին համապատասխանող գործողություններով։ Բերեմ մի քանի օրինակ և այլընտրանքները...

Երևի նկատել եք, թե որքան ենք ակամա պիտակավորում երեխաներին։ Ինչ խելացի ես, գեղեցիկ, ամաչկոտ, համառ, անականջ, անկարգ, անպիտան, ալարկոտ, ինչ արագ ես լուծում մաթեմատիկայի առաջադրանքները կամ ֆիզիկան քո խելքի բանը չէ։ Այս բոլոր պիտակներն անսպասելի հետևանքներ կարող են ունենալ երեխայի զարգացման և ձևավորման, ինչպես նաև ամբողջ կյանքի վրա։  Հաճախ չենք էլ նկատում, որ ծրագրավորում և սահմանափակում ենք երեխաների հնարավորությունները, ընտրությունը, հետաքրքրությունները։ Անպայման ուզում եմ ձեզ հետ կիսվել ինձ հանդիպած որոշ անվանակոչումներով և առաջարկել  դրանց փոխարինող  այլընտրանքներ։ Գուցե նկատել եք, որ մի շարք պիտակներ առաջ են գալիս սեռային տարբերություններից, դերերի բաշխումից։ Ցավոք սրտի, դեռ շատ ընտանիքներում, փոքր տարիքից աղջիկներին կամա, թե ակամա լռեցնում են, սահմանափակում են հետաքրքրությունները, մտածելու, ընտրության հնարավորությունը՝ մեծացնելով որպես  « վաղը մյուս օր ուրիշի տուն հարս գնացող, հնազանդ, համեստ աղջիկ » ։ Իսկ տղաների հետ շատ հաճախ նու...