Ինչպե՞ս մեծացնել գրքասեր երեխա

Իմ անձնական փորձից ելնելով կարող եմ ասել, որ երեխայի մոտ գրքերի հանդեպ հետաքրքրությունը կարելի է առաջացնել վաղ հասակից։ Որքան շուտ շրջապատենք երեխաներին գրքերով, այնքան հեշտ նրանց մոտ կառաջանա գրքերի հանդեպ սեր և կարդալու ցանկությունը։ 

Իմ կարծիքով էական չէ, թե որքան շուտ կսկսի կարդալ, այլ կարևոր է երեխայի հետաքրքրությունը դեպի գրքերը։

Վերջին ժամանակաշրջանում շատ նկատելի է ծնողների մղումը երեխաներին ամեն ինչ սովորեցնել ավելի շուտ քան նրանք ուզում են կամ պատրաստ են ընկալել։  

Նախադպրոցական տարիքում երեխային պետք չէ ստիպել կարդալ սովորել եթե չի ուզում։ Պետք է նա ունենա կարդալ սովորելու ներքին մղում և հետաքրքրություն։ Եթե երեխան չի ցանկանում ու նրան շարունակ ստիպեն, ապա դա նրան ավելի կխանգարի և երեխան կհակադրվի։

Եթե նախադպրոցական երեխան ինքն է կարդալ սովորել ուզում, ապա մի մերժեք և օգնեք ճանաչել տառերը և սովորել կարդալ։ 

Ահա մի քանի քայլ, որոնք կօգնեն երեխային դառնալ գրքասեր։

1. Կարևոր է երեխայի համար բարձրաձայն հեքիաթ պատմել, գիրք կարդալ ամեն օր հենց վաղ հասակից։ Խոսող երեխաներին կարդալուց հետո կարելի է հարցեր տալ հերոսների, գործողությունների, իրադարձությունների, դեպքերի հաջորդականության մասին։ Գրքի մասին զրույցը կօգնի ծնողին հասկանալ, թե որքանով ընկալեց պատմությունը, ինչ հասկացավ, ինչը դուր եկավ։

2. Փոքր տարիքում նախապատվություն տվեք հաստ կազմով, հաստ էջերով գրքերին, որպեսզի երեխան վերցնի, ուսումնասիրի, եթե բերանը դնի՝ գիրքը դիմանա փոքրիկի փորձություններին։ Փոքրիկ երեխաների համար սովորաբար ծնողներն են ընտրում գրքերը։ Ավելի մեծ երեխաներին պետք է օգնել գտնի իրեն հետաքրքրող թեման, ժանրը։ Երբեմն ծնողներին թվում է, որ պետք է կոնկրետ ինչ որ թեմայով գրքեր ընտրել, որը կզարգացնի, բայց պարտադիր չէ ամեն ընտրած գիրքը զարգացնի։ Եթե երեխան ունի սիրելի մուլտֆիլմ և ուզում է ունենալ դրա հերոսներով գիրք, ապա պետք չէ մերժել։

Կարևորն այն է, որ երեխան ցանկանա գիրքը վերցնել և ժամանակ անցկացնել։ 

3․ Գիրք կարդալը պետք է կրի մշտական բնույթ։ Այն պետք է լինի օրվա հաճելի զբաղմունքներից մեկը, հանգիստ մթնոլորտում, առանց շեղող հանգամանքների:

4.  Երեխային կարելի է հաճախ տանել գրադարան, գրախանութ։ Այս երկու վայրերն էլ նրան կօգնեն հասկանալ և գնահատել գրքերի արժեքը, հարգել այդ վայրերի կանոնները և տեսնել գրքասեր այլ մարդկանց, ովքեր կիսում են գրքի նկատմամբ հետաքրքրությունը։ Գրադարանից օգտվելով կսովորեն խնամքով վարվել ուրիշի ապրանքի հետ, կսովորեն որ ամեն բան չէ ինչ ցանկանան կարող են ունենալ, պատասխանատվությամբ ժամանակին վերադարձնել ուրիշի գիրքը տիրոջը։ Իսկ գրախանութում կկարողանան ընտրել այն գրքերը, որոնք կցանկանան ունենալ և պահել ընդմիշտ։ 

4. Կարելի է գտնել այնպիսի գրադարաններ կամ գրախանութներ, որոնք կազմակերպում են հեքիաթի ժամեր երեխաների համար։ Երեխան կսովորի լսել, ուշադրություն դարձնել, հասկանալ ծնողից բացի այլ մեծահասակների խոսքը։ Նա հնարավորություն կունենա ծանոթանալ այլ հեղինակների և ստեղծագործությունների հետ, որոնք գուցե տանը չունի։

5․ Եթե երեխան ունի սիրելի գիրք, որը խնդրում է իր համար կարդալ հազար անգամ, ապա լավ կլինի ծնողը կարդա հազար անգամ։ Գիտեմ շատ դժվար է նույն բանը անդադար կարդալ, բայց դա օգնում է երեխային մտապահել պատմությունը, հարստացնել բառապաշարը, ճանաչել տառերը, բառերը, հասկանալ լեզի կառուցվածքը։ Եթե խոսող երեխա է, ապա լավ կլինի ծնողը նախադասության սկիզբը կարդա ու սպասի, որ երեխան շարունակի պատմել, կարդալ։

6. Գրքերը, պատմվածքներն երեխայի մոտ կարեկցանք են առաջացնում հերոսների նկատմամբ, հասկանում են վատ արարքները կամ լավ գործողությունները, օգնում են հասկանալ խնդիրները և առաջարկել լուծումներ։ Գրքերն օգնում են երեխային աշխարհին նայել ուրիշի աչքերով։ 

7․ Լավ կլինի երեխայի համար կարևոր իրադարձությունների, ծննդյան տոնի, Նոր Տարվա նվերների մեջ լինեն նաև գրքեր։ Հետագայում եթե երեխային հարցնեն ինչ նվեր կուզի ստանալ, գուցե գիրքը լինի նրա համար ցանկալի իրերի ցուցակում։

8. Երևի թե գրքասեր երեխա մեծացնելու համար ամենամեծ նշանակություն ունեցող հանգամանքներից մեկն է սեփական օրինակը։ Երեխան պետք է ծնողին տեսնի գիրքը ձեռքին: Եթե ծնողը գիրք գնելիս կամ գրադարանից վերցնելիս ցույց տա իր ոգևորությունը տվյալ գրքի հանդեպ, ապա ծնողի վերաբերմունքը գրքի հանդեպ երեխային ավելի շատ բան կասի, քան նրա խոսքերը։ Եթե երեխան տեսնի ծնողների գրապահարաները և դրանցից հաճախ օգտվելը, ապա նրա մոտ վաղ թե ուշ հետաքրքրություն կառաջանա դեպի գրքերը։ Հուսով եմ, որոշ ընտանիքնում գրքերով լինի գրապահարանը գեղագիտական տեսանկյունից բացի նաև ճիշտ նպատակին կծառայի և մենք կունենանք գրագետ և կարդացած սերունդ։

Ի դեպ, անձնական գրադարան ունենալու վերաբերյալ ավստրալացի և ամերիկացի հետազոտողների մի խումբ (Ջոան Սիկորա, Մարիա Էվանս, Ջոնաթան Քելլի) կատարել է մի հետազոտական աշխատանք, որի արդյունքներն ինձ համար բավականին հետաքրքիր էին և սպասելի։

«Գիտական մշակույթ․ 31 երկրներում դեռահասության ընթացքում ինչպես են գրքերը նպաստում չափահասության ժամանակ գրաճանաչությանը, թվաճանաչությանը, տեխնոլոգիական գրագիտությանը» աշխատության հեղինակները 2011-2015 թթ․ ընթացքում ուսումնասիրել են 160.000 չափահասների։ Ըստ այս աշխատության, այն դեռահասները, որոնք ապրում են ընտանիքներում որտեղ անձնական գրադարանում մոտավորապես կա 80 գիրք, հետագայում չափահասության ժամանակ միջինում ունենում են ավելի բարձր գրագիտության մակարդակ քան դրանից պակաս գրքեր ունեցող ընտանիքներում մեծացող դեռահասները (https://bit.ly/2BGdQAC)։

Այս հետազոտական աշխատանքի հեղինակները նաև եկել են այն եզրահանգմանը, որ այն միջնակարգ կրթությամբ չափահասները, ում ծնողական տանը եղել է առնվազն 80 գիրք, ունեն նույն թվային և տեխնոլոգիական գրագիտության մակարդակը, ինչ որ դրանից քիչ գրքեր ունեցող ընտանիքում մեծացած բարձրագույն կրթություն ունեցող անձինք։ 

Տեխնոլոգիապես զարգացած և գերհագեցած ժամանակաշրջանում գրքի հանդեպ սեր արթնանցնելն ու պահելը բավականին մեծ մարտահրավեր է դարձել ծնողների և դասավանդողների համար։ Այնուամենայնիվ, իմ կարծիքով եթե ծնողի համար որևէ բան կարևոր է և եթե երեխայի համար ստեղծի բարենպաստ պայմաններ, ապա ամեն ինչի հնարավոր է հասնել։