Կյանքի 4 փուլերը

Երբևէ մտածել ե՞ք կյանքի էտապների, տարբեր սերունդների փոխհարաբերությունների մասին։

Ինձ միշտ հետաքրքրել է, թե մեծերն ինչո՞ւ հաճախ չեն հասկանում երիտասարդներին, չէ՞ որ նրանք էլ են եղել այդ տարիքում, պետք է որ հիշեն իրենց ու ընբռնումով մոտենան։ Երևի թե Հայրեր և որդիներ թեման միշտ արդիական կլինի։

Շատ մշակույթներում փորձել են սահմանել կյանքի փուլերը և տալ դրանց նկարագրությունները։ Այս անգամ անդրադառնում եմ այս թեմային ու ուզում եմ` մի քիչ շեղվենք մեր առօրյա վիրուսային թեմաներից ու ուսումնասիրենք մեր կյանքի էտապներն ու ավելի գիտակցված կերպով ապրենք։ Ի դեպ, ոմանք կյանքի փուլերն անցնում են շատ սահուն և բնական ձևով, ոմանք էլ երկար մնում են որևէ փուլում և հասնում են վերջին փուլին՝ բաց թողնելով շատ կարևոր միջանկյալ փուլերը։

Որո՞նք են կյանքի 4 փուլերը։ 

1-ին փուլ։ Կրկնօրինակում

Առաջին փուլում նոր ծնված երեխան բնական կարիքները հոգալուց բացի ոչինչ չի կարողանում անել։ Մենք այս փուլում զրոյից սովորում ենք անել ամեն ինչ․ հաղորդակցվել մեզ շրջապատող մարդկանց հետ, ուտել, քայլել, խոսել, կարդալ և այլն։ Սկզբնական շրջանում սովորում ու կրկնօրինակում ենք, օրինակ ենք վերցնում մեր մասին հոգ տանող մեծահասակներից, ծնողներից, խնամակալից, տատիկ-պապիկից, դայակից ու ուսուցիչներից։ Մեծանալուն զուգընթաց լայնանում է նաև մեր շփման շրջանակը և մենք սկսում ենք կրկնօրինակել մեր հասակակիցներին ու մեզ համար այլ հեղինակություն ներկայացնող մարդկանց՝ մարզիկներին, դերասաններին, երգիչներին, սուպեր-հերոսներին, և այլն։

Այս փուլում սովորում ենք հասարակության համար ընդունելի վարվերալձևը, նորմերն ու կանոնները, փորձում ենք ինտեգրվել և մեր շրջապատից չտարբերվելու համար նմանվում ենք մեզ համար կարևոր մարդկանց, ակնկալում ենք մեր գործողությունների համար մյուսների հաստատումները։

Այս փուլը մոտավորապես տևում է մինչ պատանեկության ավարտը։

Այս էտապում նպատակն է դառնալ ինքնակարգավորվող մեծահասակ։

Ոմանց բախտը չի բերում և նրանց համար պատասխանատու մեծահասակները խանգարում են բնականոն զարգացումը, զրկում են ընտրության հնարավորությունից, չեն հաստատում որոշումները, չեն աջակցում և արդյունքում մարդ մշտապես կախվածություն է ունենում մյուսների կարծիքներից և հաստատումներից, ընդմիշտ մնալով 1-ին փուլում։

Որքան էլ որ դժվար լինի այդ գործը, որպես ծնող, խնամակալ մենք պարտավոր ենք մեր երեխաներին և մեր պատասխանատվության տակ գտնվողներին հնարավորություն տալ, որ դառնան անկախ և ինքնուրույն։

Երբ մարդ կարողանում է ինքնուրույն որոշումներ կայացնել հենվելով իր արժեհամակարգի վրա, այդ ժամանակ նա պատրաստ է լինում անցնել հաջորդ փուլ։

2-րդ փուլ։ Ինքնաբացահայտում

Առաջին փուլում փորձում էինք կրկնօրինակել ու նմանվել մեր շրջապատին, իսկ երկերոդ փուլում արդեն ձգտում են լինել յուրօրինակ, ինքնատիպ, անկախ ու ինքնուրույն որոշում կայացնող։ Փորձում ենք ճանաչել ինքներս մեզ, փորձել և ինքնահաստատվել որպես անհատ։

Որպես կանոն ավարտում ենք կրթական հաստատություններն ու փորձում գտնել մեր ուրույն տեղը կյանքում, գտնում աշխատանք, սիրված գործ, փորձարկում տարբեր բաներ, փորձում ենք մեր ու ուրիշների սահմանները։ Այդ ընթացում որոշ փորձեր հաջողվում են, որոշները՝ ոչ, թույլ ենք տալիս բազում սխալներ և սովորում դրանցից, հենվում դրանց վրա հետագա քայլերը ճիշտ կատարելու համար։ 

Սա արկածների և փորձությունների փուլն է և այս փուլում մենք ճանաչում ենք մեզ, մեր ունակությունները, հնարավորություններն ու սահմանները։ 

Սովորաբար այս փուլը սկսում է պատանեկության ավարտին մոտ և տևում է մինչև 30-ի կեսերը։ 

Երբեմն մարդիկ ավելի երկար են մնում այս փուլում քան պետք է, քանի որ չեն կարողանում գտնել իրենց ինքնությունը, հետաքրքրություններն ու սահմանափակումները։ Անդադար փնտրտուքների մեջ են և այդպես էլ չկողմնորոշված գլորում են կյանքը։

3-րդ փուլ։ Պարտավորությունների ստանձնում

Նախորդ փուլում փորձարկում ենք մի շարք նորություններ, հասկանում ենք մեր սահմանները, բացահայտում ենք մեր ուժեղ կողմերը և երրորդ փուլում հաստատում ենք մեր նախասիրություններն ու հմտությունները։ Կենտրոնացնում ենք մեր ուշադրությունն ու ժամանակն այն բաների վրա, որոնք մեզ համար կարևոր են և արժեք են ներկայացնում։ Այս ընթացքում սովորաբար ընտանիք ենք ստեղծում, ամրապնդում ենք կարևոր հարաբերությունները և ավելի բծախնդիր ենք դառնում ընկերների, ժամանցի, գործողությունների հարցում։ Հրաժարվում ենք անառողջ հարաբերություններից, երբեմն էլ սովորություններից։ Ձեռք ենք բերում մի շարք պատասխանատվություններ ոչ միայն մեզ համար, այլև՝ մյուսների։ Այս փուլում փորձում ենք այնպիսի բան ստեղծել, որն արժեք կունենա շատերի համար, ջանում ենք շրջապատի ու ընտանիքի համար կարևոր ու նշանակալից գործ անել, փորձում ենք ավանդ թողնել մարդկությանը։ 

Այս փուլը սովորաբար սկսվում է 30 տարեկանի սահմաններում և տևում է մինչև վաղ ծերություն։ Ոմանց համար շատ դժվար է այս փուլը լքելն ու մյուսին անցնելը, կառչում են իրենց տեղից և չեն կարողանում սահուն անցնել վերջին կարևոր փուլին։

4-րդ փուլ։ Ժառանգության փոխանցում

Այս փուլում, որպես կանոն մարդիկ նոր արժեքներ չեն ստեղծում, այլ փորձում են իրենց ձեռքբերումները, արժեքները, ստեղծածը, իմաստությունը փոխանցել մարդկությանը,  իրենց երեխաներին, հաջորդ սերունդներին։ Մարդիկ հասկանում են, որ կյանքը հավերժ չէ և փորձում են ներդրում ունենալ նոր սերունդների զարգացման գործընթացում, կիսվել փորձով և գիտելիքներով։

Այս փուլում արդեն էներգիայի պակասը թույլ չի տալիս կատարել խելահեղ բացահայտումներ և ունենալ արկածներ, սակայն չի նշանակում, որ կյանքն արդեն ավարտված է, պարզապես պետք է վայելել վաստակած հանգիստն ու ոգեշնչել ու քաջալերել երիտասարդ սերունդներին։

Իհարկե կան մարդիկ, ովքեր մինչև խորը ծերություն շարունակում են աշխատել (ոմանք ստիպված, ոմանք էլ իրենց ընտրությամբ), ստեղծագործել և որքան որ նրանց էներգիան ներում է փորձում են մարդկությանը տալ իրենց ներուժը և ապրել իմաստալից կյանքով։

Կարծում եմ շատ կարևոր է հասկանալ, թե որ փուլում ենք, ճանաչենք մեզ, հասկանանք մեր երեխաների զարգացման փուլերը, որ չխանգարենք նրանց բնականոն հասունացմանը, ջանանք աջակցել ցանկացած տարիքում՝ ոչ թե հետ պահել և սահմանափակել։

Իսկ Դուք հիմա կյանքի ո՞ր փուլում եք։