Դաստիարակել երեխային սեփական օրինակով — 11 իրավիճակ

Երեխայի խնամքի, դաստիարակության վերաբերյալ բազում գրքեր, տարբեր մշակույթների, հեղինակների ու տարբեր լեզուներով գրականություն կարելի է գտնել։ Ընթերցածս ամեն գրքից, հոդվածից և կարծիքից մի կարևոր բան հասկացա` չկա անթերի դաստիարակության, կատարյալ ծնող լինելու բանաձև. չկա կատարյալ ծնող։ Ոչ ոք չի խոստանում, որ երեխա խնամելը հեշտ է լինելու։

Ամեն ոք, հենվելով իր արժեհամակարգի վրա, ինքն է որոշում, թե որն է իր ու իր ընտանիքի համար երեխային մեծացնելու և խնամելու լավագույն մոտեցումը։

Դաստիարակության համար պետք չէ մոգոնել արհեստական լուծումներ և մեթոդներ։ Երեխաները նայում, լսում, զգում և ընդօրինակում են իրենց շրջապատող մարդկանց։

Պարզապես պետք է ապրել այնպես, որ երեխաները, մեծահասակներին հետևելով, այնպիսի սովորություններ ձեռք չբերեն, որոնցից հետագայում դժվար կլինի ազատվել։

Ամպագոռգոռ հրահանգների, քննադատությունների տարափը չպետք է տեղա երեխաների գլխին։ Անկախ տարիքից՝ ցանկացած դիտողություն պետք է ուղեկցվի պարզ և խոսքին համապատասխանող գործողություններով։

Բերեմ մի քանի օրինակ և այլընտրանքները․

1. «Հաճախ մարզվիր, մարզվելը շատ կարևոր է առողջության համար»։

Փոխարենը կարելի է միասին տանը մարզվել, գնալ մարզասրահ, լողի, զբոսանքի, հեծանիվ քշելու, ֆուտբոլ խաղալու, ցանկացած սիրելի մարզաձևով զբաղվել։

2․ «Երկար համակարգչի, հեռուստացույցի մոտ մի՛ նստիր, վնասակար է»։

Երեխային նման դիտողություն անելուց առաջ պետք է հետևել և ուշադրություն դարձնել սեփական սովորություններին։ Որքա՞ն ժամանակ եք ծախսում էկրանի առջև։ Ինչո՞վ եք զբաղվում ազատ ժամանակ։
Կարելի է խաղեր խաղալ տանը կամ դրսում, ինքնուրույն, ընտանիքի անդամների հետ, ընկերների հետ, նկարել, համեղ թխվածքաբլիթների թխել, ինչ որ բան կառուցել։ Գտնել նոր հոբի։

3․ «Արագ սնունդով մի՛ սնվիր, քաղցր ըմպելիքներ շատ մի՛ խմիր»։

Միասին կարելի է կատարել սննդի գնումները, պատրաստել ընտանիքի համար սիրելի ճաշը՝ օգտագործելով թարմ մթերքներ։ Թույլ տվեք երեխան ինքնուրույն ընտրի որոշ մթերքներ։ Անպայման գնահատեք երեխայի ջանքերը։

4. «Գի՛րք կարդա, պետք է կարդաս, հանձնարարական ունես»։

Որքան վաղ ծանոթանան գրքերի աշխարհի հետ, այնքան լավ։ Հաճախ կարելի է գնալ գրախանութ, գրադարան, առկայության դեպքում գրքերի փառատոնի մասնակցել։ Կարելի է ընտանեկան ավանդույթ դարձնել գիրք նվիրելու օրը, գրքի համաշխարհային օրը միմյանց գիրք նվիրելը։ Պետք է երեխան հնարավորություն ունենա ինքնուրույն ընտրել իրեն հետաքրքրող գրքերը։ Լավ կլինի ընթերցեք երեխայի ներկայությամբ, կիսվեք վերջին ընթերցած գրքի մասին, պատմեք ձեր մանկության սիրելի գրքերի մասին, տվեք կարդան դրանք, իսկ կարդալուց հետո քննարկեք միասին։ Ընթերցանությունը թող լինի հանգստի, ազատ ժամանցի հաճելի զբաղմունք, ոչ թե պարտադրանք։

5. «Ամբողջ օրը ոչինչ չես անում, գնա՛ մի բան սովորիր, մի բանով զբաղվիր, պարապ մի մնա»։

Երեխայի համար լավ օրինակ կլինի եթե դուք նոր բաներ սովորեք, կիսվեք ձեր տպավորություններով, փորձով, ձեր առաջ ծառացած խոչընդոտներով, ինչպես նաև հնարավոր լուծումներով։ Պետք է ցույց տաք, որ սովորել կարելի է առանց ուրիշի պարտադրանքի և հսկողության, ցույց տվեք նոր գիտելիք ստանալու և կիրառելու հաճույքը։

6․ «Գոռալով մի՛ խոսիր, հարգալից եղիր»։

Մեծահասակները պետք է հետևեն սեփական խոսելու տոնին։ Հաճախ մենք էլ չենք նկատում, թե ինչպես է փոխվում մեր ձայնի տոնը։ Գուցե թվում է, թե լավ բան ենք ասում, բայց հավատացեք ձայնի ելևէջներն ավելին կարող են ասել, քան բառերը։ Պետք է հարգալից լինել երեխաների և ուրիշների հետ։

7․ «Մի՛ ստիպիր քրոջդ/եղբորդ անել դա, թող ինքը որոշի ինչով է ուզում զբաղվել»։

Փորձեք ինքներդ միշտ չպարտադրել ձեր կարծիքը։ Թույլ տվեք իրենք ընտրեն, որոշեն, ինչպես նաև իրենց սխալների վրա սովորեն (առանց կյանքին սպառնացող գործողությունների)։

8․ «Մի՛ ընդհատիր երբ խոսում եմ»։

Աշխատեք ինքներդ չընդհատել երեխաներին, ընտանիքի այլ անդամներին։ Հարգանքով սպասեք, որ ավարտեն խոսքը, հետո ձեր կարծիքը կամ միտքն արտահայտեք։

9․ «Ուտելիս սեղանի մոտ նստի՛ր, ուտելիքով լի բերանով մի՛ խոսիր»։

Պետք չէ միայն շեշտել այն դեպքերը, երբ ճիշտ չեն անում, բերանը փակ չեն ուտում։ Անպայման գովեք և քաջալերեք երբ գեղեցիկ են ուտում և հետևում են սեղանի շուրջ վարվելակերպի կանոններին։

10. «Գեղեցիկ բառեր օգտագործիր, այդ ինչպե՞ս ես խոսում»։

Պետք է մենք՝ մեծահասակներս, զգուշությամբ ընտրենք մեր բառապաշարը, երգերը, որ լսում ենք, տեսանյութերը, որ դիտում ենք, մեր շրջապատը, որ հետո չզարմանանք նրանց օգտագործած բառերից և մեկնաբանենք, թե հաստատ մանկապարտեզում են սովորել։

11. «Ի՞նչ պետք է ասել, երբ մի բան ես ուզում»։

Մեծահասակներն երեխայից մի բան խնդրելիս անպայման պետք է ասեն խնդրում եմ, ուզածը ստանալիս շնորհակալություն հայտնեն։ Բնական կերպով «խնդրում եմ» կամ «շնորհակալ եմ» արտահայտությունները կավելանան նրանց առօրյա խոսքում։ Սխալվելու դեպքում պետք է ընդունել սեփական սխալը և ներողություն խնդրել։ Հետագայում իրենք էլ կսովորեն գիտակցել և ընդունել իրենց սխալները։

Այս ցանկն անսահման կարելի է շարունակել։

Հավատացեք, որքան համբերատար եք մոտենում նրանց գործողություններին, այնքան ավելի է հաճելի է դառնում մեծացնելու և սովորեցնելու ընթացքը։

Սովորությունները ձևավորվում են վաղ հասակից և վատ սովորությունները շատ դժվար է հաղթահարել, կոտրել։ Հենց փոքր տարիքից օգնենք, օրինակ ծառայենք, առաջնորդենք նրանց ձևավորվել որպես պատասխանատու և կիրթ անհատներ։