Skip to main content

Posts

Showing posts from October, 2020

Վշտի և կորստի ընկալման 5 փուլերը

Պատերազմի ժամանակ մարդկային, տարածքային կորուստները ցավոք անխուսափելի են: Նկատեցի, որ ինձ մոտ և իմ շրջապատի մարդկանց մոտ պատերազմի, կորստի ընկալումը տարբեր կերպով է արտահայտվում։ Այս անգամ մտածեցի հետաքրքիր կլինի գրեմ կորստի, ցավի ու վշտի մասին։  Այսօր մեզ համար ցանկացած զինվորի ու քաղաքացու վաղաժամ մահն ընկալում ենք որպես հարազատի կորուստ, սգում ենք յուրաքանչյուրի համար։ Եկեք փորձենք  հասկանալ, թե ինչ փուլերով ենք անցնում կորստի և վշտի ժամանակ։ Չնայած, որ տարբեր հոգեբաններ տարբեր փուլերով են նկարագում կորստի (ինչպես մարդկանց, այնպես էլ ցանկացած այլ երևույթի կորուստը) ընկալումը, կարծում եմ պետք է հիշենք, որ յուրաքանչյուր մարդ տարբեր կերպով է անցնում այդ փուլերով և պարտադիր չէ, որ պահպանի այդ փուլերի հաջորդականությունը։ Գուցե լինեն մարդիկ ովքեր որոշ փուլերը բաց թողեն, շրջանցեն, իսկ որոշների մոտ կրկնվեն փուլերը, գուցե մեկի մոտ մի փուլը երկար տևի, մյուսը՝ կարճ, իսկ մեկ ուրիշն էլ անսպասելի կերպով արձագանքի կորստին։ Վիշտը բարդ գործընթաց է, և այս փուլերը կարող ենք ընկալել որպես ուղե...

Գերհոգնածություն, երկրորդային տրավմա պատերազմի ժամանակ

Բարև, եթե կարդում եք սա, մի րոպե դադար տվեք ու ուսերի լարվածությունը թուլացրեք, թիկունքն ուղղեք, շնչեք խորը, դանդաղ արտաշնչեք, կատարեք մի քանի անգամ։ Այս օրերի ընթացքում բոլորս զօր ու գիշեր գամված ենք մեր հեռախոսներին, համակարգիչներին, ու հեռուստացույցերին։ Ու այս ամենը շատ շատերի մոտ առաջացրել է երկրորդային տրավմա, մտավոր գերծանրաբեռնվածություն, burnout։ Այսինքն, չլինելով առաջնագծում, անձամբ չշփվելով այս ամենի հետ, սակայն ամեն օր տեսնելով զոհերի թիվը, վիրավորների նկարները, ավերվածությունները, ինչպես նաև նորությունների բացակայությունը մեզ նույնպես հյուծում են թե՛ ֆիզիկապես, թե՛ հոգեպես։ Հիմա առավել քան երբևէ կարևոր է, որ հետևենք մեր ֆիզիկական ու մտավոր առողջությանը։ Որո՞նք են երկրորդային տրավմայի նշանները մեղքի զգացում, թե ինչու եմ ես էստեղ ապահով, իսկ մեր զինվորները կյանքը չեն խնայում ու նվիրում են հայրենիքին։  անկարողության զգացում, ցանկացած գործողություն թվում է անօգուտ ֆիզիկական խնդիրներ, ցավեր, հոգնածության զգացում, աչքերի կարմրություն, ընդհանուր թուլություն, սրտխփոց ախորժակի ...